Lalka

Warszawa pod rosyjskim zaborem ma tu smak eleganckich salonów, chłodnych spojrzeń i rachunków, których nikt z arystokracji nie chce naprawdę płacić. Stanisław Wokulski wraca do miasta jako człowiek po przejściach: dawny idealista, zesłaniec, kupiec, ktoś, kto własną pracą i ryzykiem zdobył majątek, ale nadal nie potrafi kupić sobie miejsca przy stole ludzi urodzonych „lepiej”. Jego uczucie do Izabeli Łęckiej staje się siłą napędową kolejnych decyzji, coraz bardziej śmiałych, coraz mniej bezpiecznych. Pomaga jej rodzinie, wchodzi w świat teatrów, wizyt, układów i półsłówek, a jednocześnie widzi, jak bardzo ten świat jest pusty, próżny i zadłużony. Obok niego trwa Ignacy Rzecki, wierny subiekt, człowiek minionej epoki, zapisujący codzienność sklepu i własne nadzieje w pamiętniku. Zderzają się tu romantyczne złudzenia, pozytywistyczna energia, marzenia o nauce i brutalna hierarchia społeczna. Uczucie, które miało wynieść Wokulskiego ponad dawny los, zaczyna prowadzić go w stronę upokorzeń, samotności i pytań, na które elegancka Warszawa nie ma żadnej uczciwej odpowiedzi. Każdy krok przez miasto odsłania inną warstwę zależności: sklep, kamienicę, salon, ulicę, w której bieda mijana jest wzrokiem, jakby była tylko wadą pejzażu. Wokulski próbuje działać konkretnie, płacić, organizować, ratować, ale im więcej robi, tym wyraźniej słyszy, że pieniądz nie unieważnia pochodzenia.